چرا انسان خود خواه می شود؟

به گزارش گروه وبگردی « سراج24 » غفلت از خداوند، دنیادوستی و خودخواهی هر سه در معنا یک چیزند،

زیرا انسانی که از خدا روی برگرداند آنچه برای او می ماند همان خود جدا شده از خداست و محور تمام اعمال او را همین خودخواهی تشکیل می دهد. از همین رو این نوع خودخواهی چون عین دوری از خداست، سرچشمه همه مفاسد و معاصی و رذایل اخلاقی است.

 

رشد خودخواهی سبب می شود تمایلات عالی و احساس های اخلاقی در درون انسان از بین برود؛چرا که این تمایلات عالی پرتوی از بعد الهی در و جود انسان است و انسان خود خواه به تدریج از خداوند دور شده و اندک اندک کلیه آثار و مظاهر الهی از وجودش رخت بر می بندد و در نتیجه او می ماند و تمایلات پست.البته خود خواهی هم درجاتی دارد که شدیدترین مرتبه آن خود پرستی است.به عنوان مثال علت غرور کسی که به جهت ثروتمند بودن یا علم یا مقام اجتماعی و یا هر امتیاز دیگر به خود شیفته و مغرور می شود غفلت از خداست و آن موهبت ها را از خود می داند. چنین فردی اگر آن امتیاز را در دیگری ببیند سخت ناراحت شده خواستار زوال آن نعمت از او می شود.

 

اگر شخص خود را بنده خداوند بداند و به این حقیقت ایمان داشته باشد و همه نعمت ها را از فضل و کرم خدا بداند و هیچ نعمتی را به خود نسبت ندهد در این صورت نه به دام حسد می افتد و نه مغرور می شود، زیرا به این نکته یقین دارد که تمام عزت ها از آن خداست. و آن گاه است که به تدریج تمامی رذایل اخلاقی در وجودش از بین می رود. چون رذایل اخلاقی رابطه مستقیم با غفلت از خدا دارد. حضرت علی(ع) می فرماید: کسی که بر او غفلت چیره شود، قلبش می میرد.

 

پس خودخواهی و غفلت از خدا سرچشمه همه رذایل اخلاقی است. امام خمینی(ره) می فرمایند؛خود خواهی منشا همه مفاسد است و در جای دیگر می فرماید: تمام فسادهایی که در عالم پیدا می شود از خودخواهی پیدا می شود و همه اش بر می گردد به حب نفس و این بت از همه بت ها بزرگ تراست و شکستن او هم از همه مشکل تر. اگر رهایش کنید شما را به هلاکت می کشاند...درجه به درجه پیش می رود تا آن جا که دین انسان را از دست انسان می گیرد.

 

یکی از آفات خودسازی خودفراموشی و غفلت است. انسانی که در حال خودسازی است همیشه آگاه و بیدار و هوشیار مراقب اعمال و رفتار خود است، تا لغزشی از او سر نزند و اگر خدای نخواسته دچار لغزش شد فورا متوجه می شود و درصدد جبران آن بر می آید. ضد این حالت، خودفراموشی و غفلت است که در این مرحله، انسان از خود و اطراف خود غافل و بی خبر است، از این رو از گناه و ظلم و بیدادگری غرق و از اعمال خود غافل می شود و در عین حال خود را بهترین افراد هم می داند.این حالت ازآن رو پدید می آید که تمام راه های هدایت را بر اثر گناهان به روی خود بسته است.

 

قرآن مجید می فرماید صفات دوزخیان را در سه جمله خلاصه می کند:

 قلب هایی دارند که با آن اندیشه نمی کنند. قلب در قرآن به معنای روح و فکر و نیروی عقل است.
 چشم هایی روشن و حقیقت بین دارند اما با آنها چهره حقایق را نمی نگرند و همچون نابینایان از کنار آنها می گذرند.
 با داشتن گوشی سالم سخنان حق را نمی شنوند.در نتیجه اینان همچون چهار پایانند، چرا که امتیاز چهارپایان در فکر بیدار و چشم بینا و گوش شنواست که متاسفانه همه آنها را از دست داده اند، بلکه آنان بدتر از چهارپایند، چرا که چهار پایان این استعدادها را ندارند و سرانجام آنها افراد غافل و بی خبری هستند و به همین جهت در بیراهه های زندگی سر گردانند.به سبب همین اعمال، دنیای آنها با سختی و مشکلات همراه است و در آخرت هم در عذابند.

 

قرآن کریم در باره چنین افرادی می فرماید: کسی که از یاد خدا غافل و رویگردان است زندگی سخت و تنگی خواهد داشت و روز قیامت هم کور محشور می شود و اعتراض می کند و می گوید: چرا مرا کور وارد صحرای محشر کردی در حالی که در دنیا چشم داشتم؟ جواب می شنود، درست است در دنیا آیات ما را دیدی و فراموش کردی به آن عمل نکردی امروز همان گونه فراموش می شوی.

 

انسان غافل گرفتار تنگناهای زندگی می شود و همان طور که یاد خدا مایه آرامش جان است فراموش کردن او هم مایه اضطراب و ترس و نگرانی است. اصولا تنگی زندگی بیشتر به جهت کمبودهای معنوی است، زیرا خداوند طبق صریح آیات قرآن همه را پاک آفریده و اسباب سعادت و تکامل را در اختیار همگان قرار داده، ولی، با این حال گروهی با اعمال بد، دوزخ را برای خود فراهم می کنند و سرانجامی شوم و تاریک برای خود تدارک می بینند و گروهی نیز با اعمال و رفتار نیک بهشت و رضایت حق تعالی را برای خود به دست می آورند و سرانجام رستگار می شوند.

در نتیجه اعمال خلاف و انواع گناهان آثار سویی روی حس تشخیص و درک و دید انسان می گذارد و سلامت فکر را تدریجا از او می گیرد. هر چه در این راه فراتر رود پرده های غفلت و بی خبری بر دل و چشم و گوش او محکم تر می شود و سرانجام کارش به جایی می رسد که همه حقایق به روی او بسته می شود و حس تشخیص و قدرت تمیز که برترین نعمت الهی است ازآنها گرفته می شود. در قرآن خداوند می فرماید: این مردم کوته بین ظاهری از زندگی دنیا را می بینند و از عاقبت و پایان کارها بی خبر و غافلند.

منابع
- غرر الحکم، چاپ دانشگاه تهران، ج ۵
- سر الصلاة، ص